تفکر نقادانه

/ آگوست 26, 2019 / بدون دیدگاه / در خود شناسی - رشد شخصی - مقالات / توسط

تفکر نقادانه

تفکر چیست؟

تفکر یا اندیشیدن شامل فعالیت‌های ذهنی می‌­شود که در مواجهه با مسائل گوناگون اتفاق­‌ می­‌افتد.

البته نمی­‌توانیم چنین ادعا کنیم که فکر­ کردن و اندیشیدن صرفاً در مواجهه با مسئله و چالش­‌های روزمره به­‌کار­گرفته می‌­شود.

ذهن ما پیوسته در حال فعالیت است و بخش عمده‌ای از این فعالیت می­‌تواند ناخودآگاه باشد.

نقادانه چیست؟

واژه‌ی نقادانه ریشه در کلمه‌ی نقد و نقاد دارد. البته در اینجا نقد را نه صرفاً از ­آن­‌جهت که به نقاط ضعف و کم و کاستی‌­ها توجه کنیم،

بلکه از این جهت مورد توجه قرار می‌دهیم که می­‌خواهیم تجزیه‌ ­و­ تحلیل کرده

و آگاهانه به بررسی زوایای مختلف موضوعات و مسائل نیز بپردازیم.

در این میان نقاد کسی است که ­می‌­تواند درست را از غلط جدا کند و نقاط قوت و ضعف مسائل را تشخیص دهد.

تعریف تفکر نقادانه:

بررسی فعالانه، مجدانه، و دقیق یک باور یا شکل مفروضی از معرفت،با توجه به مبانی‌­ای که پشتوانه آن هستند و نتایجی که در پی دارد.

تفکر نقادانه، اندیشیدن درباره­‌ی اندیشیدن، با­ هدف ارتقای اندیشیدن است.

 

کسی که دارای مهارت تفکر نقادانه است می‌داند که می‌تواند:

۱) سوالات اساسی و مهمی بپرسد و به شکل روشنی آنها را بیان کند.

۲) اطلاعات مربوط به‌هم را جمع‌آوری و ارزیابی و تفسیر کند.

۳) برای پیدا کردن راه­‌ حل مسائل پیچیده با دیگران هم فکری کند.

۴) توانایی اندیشیدن در چارچوب‌های گوناگونی دارد و در صورت نیاز می‌تواند در فرض‌های خود بازنگری کند.

مهارت تفکر نقادانه:

  • سوال پرسیدن
  • ارزیابی اطلاعات
  • آزمودن نتایج
  • بازنگری فرض ها
  • تعامل فکری

تفکر نقادانه:

۱- آگاهی از مجموعه ای از سوال های نقادانه وابسته به هم

۲- توانایی پرسیدن و پاسخ دادن به سوال های نقادانه در مواقع مناسب

۳- میل به استفاده فعالانه از این سوال های نقادانه

معیارهای تفکر نقادانه گسترده است که پایه‌ای‌ترین آن‌ها شامل ۹ مورد می‌شود:
  • دقت
  • وضوح
  • وسعت نظر
  • درستی
  • منطقی بودن
  • اهمیت
  • منصفانه بودن
  • عمق
  • ارتباط
وضوح:

واضح صحبت کردن و پرهیز از کلمات کلی و مبهم و تلاش برای شفاف کردن کلماتی که در جملات خود بکار می‌بریم

کمک می‌کند تا مخاطب درک روشن‌تری از آنچه در نظر داریم را به دست آورد.

درستی:

امکان دارد یک جمله واضح باشد اما درست نباشد. درست بودن یعنی آنچه ادعا می‌شود، با واقعیت مطابقت داشته باشد و واقعاً وجود داشته باشد.

دقت:

امکان دارد برخی جملات به‌کار رفته در استدلال غیردقیق باشند. برای پرهیز از بروز مشکل و عواقب منفی ناشی از اطلاعات غیردقیق،

لازم است جملات‌مان را با جزئیات بیشتر و مشخص‌تری شرح دهیم.

ارتباط:

ممکن است جمله‌ای واضح، درست و دقیق باشد اما مرتبط نباشد یعنی به مسئله و موضوع مورد بحث ارتباط خاصی نداشته باشد.

پراکنده گویی و نداشتن نظم و انضباط فکری منجر به بیان سخنان بی‌ربط و غیرمرتبط با مسئله اصلی خواهد شد

عمق:

برای فکر کردن عمیق لازم است از لایه سطحی و اولیه‌ی مسئله عبور کنیم و لایه‌های درونی‌تر و پیچیده‌تر آن را نیز بررسی کنیم.

نگاه کردن به ظاهر یک موضوع و تلاش نکردن برای فهم لایه‌های بعدی که هر یک ارتباطی با بخشی دیگر دارد ما را از فهم عمیق موضوع دور می‌کند.

وسعت نظر:

در رابطه با مسائل پیش رو، هر یک از ما به صورت یکسان برخورد نمی‌کنیم. اغلب مسئله ایجاد شده را صرفاً از نگاه محدود خود مورد بررسی قرار می‌دهیم.

منطقی بودن:

اهی کنار هم قرار گرفتن برخی از افکار و اندیشه ها باعث شکل‌گیری یک ترکیب معقول و منطقی می‌شود.

اما گاهی آشفتگی و پراکندگی افکار و باورها و ترکیب آنها با یکدیگر نمی‌تواند ما را به یک نتیجه پیوسته و یکپارچه و معنادار برساند.

کنار هم قرار دادن اندیشه‌های مختلف که پیامد و نتیجه معقولی را در بر نگیرد، نمی‌تواند ما را برای دستیابی به خواسته‌مان یاری دهد.

اهمیت:

تلاش برای اولویت‌بندی ارزش‌ها و نظم و ترتیب دادن موضوع‌ها و چیدن مسائل بر اساس میزان اهمیت و مهم بودن آنها ما را قادر می‌کند تا به شکل موثرتر و مفیدتری آنها را تحلیل و بررسی کنیم.

منصفانه بودن:

برای بیان استدلال منصفانه لازم است به پیش‌فرض‌های خود دقت کنیم تا از واقعیت موجود فاصله نگیریم.

تفکر نقادانه می‌تواند خودکفایی ذهنی را برای هر فرد به ارمغان بیاورد؛

تفکر نقادانه شما را به سمت و سوی گشتن و جستجوی پاسخ‌ها تا رسیدن به پاسخ‌های دقیق و جامع سوق می‌دهد.

این توانایی در نهایت به شما کمک می‌کند تا مهارت‌های شناختی خود را قوی‌تر کنید.

تفکر نقادانه به شما اجازه می‌دهد تا بتوانید درون و بیرون هر چیزی را جستجو کنید.

ویژگی های افراد دارای تفکر نقادانه:

  • روحیه پرسش و پرسشگری دارند.
  • نسبت به مسائل دید وسیع و دقیقی دارند.
  • هرچیزی را به سادگی و بدون تفکر، نه می‌پذیرند و نه رد می‌کنند.
  • چون به عاقبت کار می‌اندیشند، معمولاً فریب وعده‌های دیگران را نمی‌خورند.
  • گوینده‌ای متفکر و منطقی و شنونده‌ای فعال هستند.

راهکارهای پرورش تفکر نقادانه:

۱) درباره هر موضوعی با سؤالات مناسب و مرتبط، اطلاعات بیشتری به دست آوریم.

۲) درباره مسائل پیش آمده فکر کنیم و دچار احساسات و هیجانات کاذب نشویم و از قضاوت عجولانه و تعصب درباره موضوعات بپرهیزیم.

۳) قبل از پاسخگویی به مسائل فکر کرده، سپس تصمیم‌گیری و عمل کنیم.

۴) مشوق خوبی برای مسئولانه فکر کردن خود و دیگران، به ویژه کودکان باشیم.

مقالات مرتبط

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *